Treny

Paź 23, 2011

40Urodził się w 1530 roku w Sycynie koło Radonia. Ojciec jego był sędzią w Sandomierzu, gospodarował w pięciu wsiach.. Jan mając 14 lat uczył się w Krakowie. W 1549 roku ukończył akademię. Trzy razy wyjeżdżał do Padwy, gdzie znajdował się ośrodek humanizmu. Przebywał na dworach szlacheckich Jana Tarnowskiego. W 1563 roku został sekretarzem króla Zygmunta Augusta. W 1571 roku wycofał się z życia publicznego i wyjechał do rodzimego majątku w Czarnolesie. Ożenił się z Dorotą Podlodowską. Boleśnie przeżył śmierć ukochanej córeczki Urszuli. Pisał Treny. Kochanowski w swoich utworach podkreśla nierozerwalność miedzy człowiekiem, a natura. Miedzy wartościami materialnymi, a najważniejszymi wartościami. Pisał on również fraszki. Nazywamy je lirycznym pamiętnikiem. Fraszki są odbiciem życia renesansowego. Kochanowski traktował je jako powierniki myśli. Napisał ich bardzo wiele o różnych tematykach. Tren rozpoczyna się apostrofa do mądrości, której nadawano cechy ludzkie. Podmiot liryczny ceni wartość jaka posiada mądrość. Mądrość renesansowa to cnota, największa wartość, która zapewnia wewnętrzny spokój, harmonie ducha. Mędrzec nie przejmował się szczęściem i nieszczęściem. Mądrości nie można kupić za żadne pieniądze. Mądrość odgrywała ogromną rolę w literaturze stoickiej, więc jest to jakoby zwątpienie stoickie. Autor ukazuje iż mądrość jest obojętna na zmartwienia człowieka. Kochanowski uznaje, że jego mądrość nie chroni go przed bólem, rozpacza jakiej doznaje. Mądrość to wartość obojętna wobec wszystkiego, nawet śmierci. Jest niezależną, nikomu nie pomaga, niezależnie od posiadanego majątku. Autor stwierdza, że cale Zycie chciał poznać mądrość, zdobyć pewna wiedze, a teraz gdy jest w potrzebie został odtrącony. Odrzuca te wartość, wypowiada się z ironia, sarkazmem. Załamuje się światopogląd.

Tagi: , , , , , , , ,

Et arceo

Paź 20, 2011

42Wiersz rozpoczyna się cytatem Horacego, twierdzącym, iż nienawidzi on ciemnego pospólstwa. Tytuł jest dokończeniem cytatu i oznacza ” i odpycham je”. Poeta w tym utworze wyraża zamęt i bezład panujące w społeczeństwie i między ludźmi. Wszędzie widzi chaos, pustkę i grozę. Potępia też rządy, papiestwo i społeczeństwo. Krytykuje wszystkie zbiorowiska ludzkie: kawiarnie, kościoły, kina, wiece, gminy i szkoły. Cały wiek jest dla Tuwima odpychający, przerażający i okrutny. Ta rzeczywistość jest przyczyną smutku poety. Przechodzi przez życie milcząc, mija obojętnie świat i utrwala go w swych utworach. Julian Tuwim wybiera samotność, nie interesuje go zycie społeczne i nie angażuje się w nie. Wiersz jest uosobieniem pesymizmu, lęku, obawy przed rzeczywistością. Tuwim stworzył go w formie dwóch strof, jednej czterowierszowej, drugiej dziewięciowersowej. Wersy są trzynastozgłoskowe. Jest to wiersz sylabiczny, z niewielką ilością rymów. Dominują w nim środki stylistyczne, a szczególnie wyliczenia i porównania. Występują również, rzadko używane przez poetę, rymy wewnątrz wyrazowe. Poeta posłużył się tu wierszem ciągłym, co podyktowane jest samym charakterem utworu. Tekst dzieli się na dwie części. Pierwszą stanowią okoliczności, w jakich może znaleźć się zwykły człowiek w razie wybuchu wojny. Druga część to bezpośredni zwrot do prostego człowieka i przeciętnego obywatela. Fragment ten możemy zaliczyć do liryki apelu, gdyż występują tu bezpośrednie zwroty w drugiej osobie liczby pojedynczej. Poeta chciał plastycznie przedstawić wizję mobilizacji, dlatego też zastosował środki stylistyczne tj.: porównania, przenośnie i epitety. W wierszu bardzo wyraźnie zaznaczona jest opozycja: prosty człowiek – możni świata. Podmiot liryczny odnosi się z sympatią do prostego człowieka, natomiast negatywnie ocenia wyżej postawione osoby. Wiersz opublikowany został w socjalistycznym piśmie i jest wyrazem pacyfistycznych przekonań poety, który przez swoje prawicowe ugrupowanie oskarżony był o anarchię i łamanie zasad walk narodowościowych. Dla Tuwima czasy wojny były walką o interesy grupy rządzącej, dlatego uważał, że poświęcenie własnej krwi za czyjąś sprawę nie ma sensu.

Tagi: , , , , , , , ,

Francesco Petrarca

Paź 18, 2011

25Najwybitniejszy włoski twórca renesansowy. Zasłynął z utworów w języku narodowym, pisał również w łacinie. Zasłynął ze ”Zbioru Pieśni” (wszystkie utwory w języku włoskim- pieśni, ballady, około 500 sonetów). Pisał sonety. Uważany jest za twórcę sonetów. Petrarca połączył sonet z tematyką miłosną. Występowały sonety włoskie, francuskie i angielskie. W dwóch ostatnich mogły występować dwuwersy. Różniły się pne budową. Do literatury polskiej sonety wprowadził Sep- Szarzyński i Morsztyn. Petrarca stworzył cykl sonetów ”Sonety do Laury”. Wszystkie napisane są do tej samej adresatki- Laury. Petrarca pisał je przez całe życie. Laurę pisarz spotkał w kościele, zakochał się w niej, lecz ona była mężatką. Miłość niemożliwa, Laura nim pogardzała, trzymała go na dystans. Sonety te można podzielić na dwie części: pisane za życia Laury i po jej śmierci. Te pierwsze są napisane w duchu optymistycznym. Ukazują wyidealizowaną kobietę o której się marzy, ale nie można jej zdobyć. Sonety, które były pisane po śmierci Laury ukazują kobietę prawdziwą, żywa. Ukazują odbicie śmierci. Laura stała się symbolem literackim, synonim idealnej kobiety. Nowela sokół pochodzi z dekameronu, który był opowiadany przez dziesięć dni i dziesięć osób. Według legendy powstała w roku 1348 we Florencji gdzie panowała zaraza na którą dużo osób umierało. Siedem kobiet poszło do Kościoła modlić się. Uznały, że muszą opuścić miasto, wzięły ze sobą mężczyzn. Czas uprzyjemniali sobie opowiadając nowele. Nowela to utwór epicki, posiadający narratora, pisana prozą, jednowątkowy utwór. ”Sokół” rozpoczyna się, gdy kończy mówić królowa. Początkowo narrator jest jednoosobowy. Jednak gdy królowa zaczyna mówić narrator staje się trzecio osobowy, który zna zakończenie, jest wszechobecny. Jest to przykład kompozycji ramowej, czyli układ dwu stopniowy świata przedstawionego. Na pierwszym stopniu jest sytuacja fabularna o której mówi królowa i w obrębie której rozwija się inna fabuła. Uczestnik pierwszej sytuacji występuje jako narrator w drugiej. Na podstawie tej noweli powstała ”teoria Sokoła”, czyli w klasycznie skomponowanej noweli występuje jeden motyw, wokół, którego skoncentrowane są wszystkie wydarzenia, które nabierają znaczenia symbolicznego.

Tagi: , , , , , , ,

Tren XI

Paź 5, 2011

41Cnota okazuje tutaj być tylko blachostka, rzecz niepoważna, mała istota. Autor nawiązuje do Księgi Koheleta, marność nad marnościami, gdyż słowo fraszka łatwo zastąpić marnością. Pojawiła się pytania retoryczne, nie wiemy kto kieruje naszymi losami, czy jest to Bóg, czy tez jakaś zła osoba. Nikt z nas nie zdoła uchronić się przed losem dobry lub złym, nikt i nic nie uchroni nas przed przeznaczeniem, które jest nieuniknione. Wciąż udajemy, ze nic ni potrafimy, mimo wszystko chcemy poznać wszelkie tajniki Boga. Ostatecznie następuje tez apostrofa do żałości. Po której Kochanowski stwierdza, iż strącił już wszystko i widzi, że zaczyna tracić rozsadek. Uważa ze trzeba zapomnieć o przeszłość, nie można żyć w ciągłym bólu, bo to nic dobrego nie przynosi. Musi zacząć żyć na nowo. W tym trenie światopogląd się jeszcze bardziej załamuje, potwierdza, że dla niego ta cnota nie jest już najważniejsze i ja odrzuca. Podkreśla ze jego wiara się załamuje. Kochanowski zdaje sobie sprawę, ze trącił wszystko Jest to ostatni tren, jakby powrót do równowagi wewnętrznej. Spełniła się jego prośba przedstawiona w trenie X, mianowicie, aby ukazała mu się Urszulka. Tak tez się stało, podczas snu przyszła do niego Urszula z matką, dając Kochanowskiemu rady, pewne nakazy nawiązujące do starożytnej maksymy ” Lekarzu ulecz samego siebie”. Kochanowski otrzymuje odpowiedzi na pytania, które wcześniej zadawał. Matka prosi go, aby przestał się zadręczać i zaczął żyć na nowo, gdyż jej i Urszulce jest lepiej niż na ziemi. Radzi mu aby wszystko przyjmował po ludzku, czyli z pokorą, godnie i z honorem. Jeden jest Bóg, który będzie bas sądził i nie należy go obwiniać o zło, które występuje na świecie. O wszystkie przykre sytuacje, które nas spotykają. Tren ten to jakby odwołanie swych poprzednich trenów, gdyż zdał sobie sprawę, ze musi się ze śmiercią Urszuli pogodzić. Urszula z matka przyniosły Kochanowskiemu pociechę. Musi on wyprzedzić czas, nie czekać, aż ból sam ustanie, lecz sam się uleczyć. Musi zacząć na nowo kierować się rozumem, nie może zatracać się w cierpieniu i szczęściu. Musi wszystko przyjmować wszystko z dystansem. Kochanowski po tym objawieniu zaczyna no nowo Wierzyc w Boga, życie pozagrobowe. Pozostał humanista. Tren to gatunek poezji żałobnej, czyli poezji funeralnej (planktu). Pisząc Treny Kochanowski wzorował się pewnymi regułami. Przede wszystkim pochwała cnót i zalet zmarłej osoby, ujawnienie wielkości poniesionej straty, demonstracja żalu, pocieszenie oraz napomnienie. Cykl Trenów składa się z dziewiętnastu trenów wydanych w 1580 roku. Napisane zostały po śmierci Urszuli. Treny te są uporządkowane i podzielone. Treny te są uporządkowane i podzielone. I i II tren to przedmowa, zapoznanie czytelników z sytuacją. III i VIII ukazują narastający ból. IX i XI przedstawiają zwątpienie, a XII i XIV uzasadnienie tego zwątpienia. Treny XV i XVII to szukanie ukojenia, natomiast XVII i XIX ukojenie. Przedmowa zawiera pochwałę cech, zalet, ogólne wprowadzenie do całego cyklu. Zaznacza, że Urszula była jeszcze dzieckiem. Miała zaledwie trzy lata. Opisuje swoje nieszczęście, rozpacz. W Epitafium, czyli napisu nagrobkowym, Kochanowski ukazuje, iż to nie jego córka powinna umrzeć, lecz on, gdyż taka jest kolej rzeczy. Pierwsi umierają rodzice, następnie dzieci. Śmierć dziecko to dla rodzica największa tragedia. Treny zostały napisane kiedy światopogląd Kochanowskiego się odbudował, ma on dystans do wszystkiego. Bohaterem trenów tak naprawdę jest humanista, człowiek, który pod wpływem przykrych sytuacji życiowych traci swoje dotychczasowe spojrzenie na świat, a później je odzyskuje. Treny SA świadectwem schyłku epoki renesansu. Treny można odczytywać jak cykl, lub osobne utwory.

Tagi: , , , , , , , , ,

Poprzednia strona